Conservation 2026, 6(2), 46
(MDPI, I.F. 2.9, CiteScore: 3,2);
doi.org/10.3390/conservation6020046 – 13 Apr 2026When History Meets Future Challenges: The Case of Pinna nobilis “Early Fishery” in Greek Waters
J.A. Theodorou, E. Konstantinidis, D. Tsotsios, G. Katselis & D.K. Moutopoulos
University of Patras, School of Agricultural Sciences, Department of Fisheries and Aquaculture, Messolonghi, Greece, 30200.
Ιστορική Αναδρομή και Προκλήσεις για το Μέλλον: Η Παραδοσιακή Αλιεία της Πίνας (Pinna nobilis) στα Ελληνικά Ύδατα
Θεοδώρου Ιωάννης, Κωνσταντινίδης Ευάγγελος, Τσότσιος Δημήτριος, Κατσέλης Γεώργιος & Μουτόπουλος Δημήτριος
(Τμήμα Αλιείας και Υδατοκαλλιεργειών, Σχολή Γεωπονικών Επιστημών, Πανεπιστήμιο Πατρών)(Link: https://www.mdpi.com/2673-7159/6/2/46/pdf?version=1776079096)
Η παρούσα μελέτη εξετάζει την ιστορική εκμετάλλευση και κυρίως τους τρόπους αλίευσης του δίθυρου μαλακίου Pinna nobilis (πίννα), ενός είδους που σήμερα κατατάσσεται ως κρισίμως απειλούμενο (IUCN) στη Μεσόγειο και τελεί υπό αυστηρή προστασία. Στόχος της έρευνας είναι η παρουσίαση-αποτύπωση των παραδοσιακών αλιευτικών πρακτικών στον ελληνικό χώρο και η αξιολόγηση των οικολογικών τους επιπτώσεων. Χρησιμοποιήθηκε πολύπλευρη προσέγγιση μέσω ιστορικής έρευνας σε ελληνικά ψηφιακά αρχεία, εφημερίδες και τεχνικές εκθέσεις (από το 1832 έως την απαγόρευση της αλιείας του είδους το 1992), μέσω προφορικών μαρτυριών με τη χρήση δομημένων συνεντεύξεων με αλιείς, με τεχνικές αναλύσεις και σχηματική παρουσίαση των αλιευτικών εργαλείων που διασώθηκαν.
Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι η αλιεία του είδους στην Ελλάδα και ειδικά στις παράκτιες περιοχές της Πρέβεζας και της Λευκάδας, ήδη από τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα, βασιζόταν σε εξειδικευμένα εργαλεία, γνωστά ως «πινολόγοι». Πρόκειται για μεταλλικές κατασκευές, συνήθως σχήματος Υ ή τύπου λαβίδας, προσαρμοσμένες σε ξύλινο κοντάρι, οι οποίες χρησιμοποιούνταν κυρίως σε ρηχά νερά (2–7 m). Η τεχνική αλίευσης περιλάμβανε την περικύκλωση του οργανισμού και την αποκόλλησή του από το υπόστρωμα μέσω περιστροφικής κίνησης. Σημαντικό στοιχείο αποτελεί η επιλεκτικότητα της μεθόδου, καθώς οι αλιείς στόχευαν αποκλειστικά μεγάλα άτομα, αφήνοντας ανεπηρέαστους τους νεότερους πληθυσμούς.
Η ιστορική ανάλυση υποδεικνύει ότι η αλιευτική πίεση στο είδος ήταν περιορισμένη τόσο χωρικά όσο και ως προς το μέγεθος των ατόμων που συλλέγονταν, γεγονός που επέτρεπε τη διατήρηση βιώσιμων πληθυσμών. Αντιθέτως, η σύγχρονη δραματική μείωση των πληθυσμών του είδους αποδίδεται κυρίως σε μαζικά επεισόδια θνησιμότητας από παθογόνους οργανισμούς, σε συνδυασμό με ανθρωπογενείς πιέσεις αλλά και την υποβάθμιση των θαλάσσιων οικοσυστημάτων κυρίως λόγω της αύξησης της θερμοκρασίας.
Συμπερασματικά, η ενσωμάτωση ιστορικών δεδομένων στην αλιευτική επιστήμη αποδεικνύεται κρίσιμη για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Τα ευρήματα υποδεικνύουν ότι οι πληθυσμοί της πίνας διέθεταν ιστορικά τη δυνατότητα επιβίωσης υπό συνθήκες ελεγχόμενης εκμετάλλευσης αλλά και το γεγονός ότι η ιστορική πληθυσμιακή δομή του είδους στις αρχές του 20ού αιώνα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επιστημονικό σημείο αναφοράς (benchmark) για τα σύγχρονα προγράμματα αποκατάστασης και προστασίας του είδους.
Η μελέτη αποτελεί μέρος του ερευνητικού έργου Pinna SOS (Επιχειρησιακό Πρόγραμμα ΑΛΙΕΙΑΣ & ΘΑΛΑΣΣΑΣ 2014–2020 – MIS 5052394), υπογραμμίζοντας τον ρόλο του Πανεπιστημίου Πατρών στην πρωτοπορία της θαλάσσιας έρευνας και της προστασίας της φυσικής μας αλιευτικής κληρονομιάς.
